Bu haftaki dersinde Prof. Dr. Alim Arl\u0131, sosyal ve be\u015fer\u00ee bilimlerde klasik metinlerin yeri, i\u015flevi ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n bu metinlerle kurmas\u0131 gereken ili\u015fki \u00fczerine kapsaml\u0131 de\u011ferlendirmelerde bulundu.<\/p>\n\n\n\n
Dersin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, do\u011fa bilimleri ile sosyal ve be\u015fer\u00ee bilimler aras\u0131ndaki y\u00f6ntemsel farkl\u0131l\u0131klar ele al\u0131nd\u0131. 18. y\u00fczy\u0131lda David Hume ve Auguste Comte ile geli\u015fen pozitivist ve ampirist yakla\u015f\u0131m\u0131n, do\u011fa bilimlerinde oldu\u011fu gibi toplumun ve tarihin de belirli kanunlar \u00e7er\u00e7evesinde incelenebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini beraberinde getirdi\u011fi ifade edildi. Ancak insan\u0131n yaln\u0131zca fiziksel bir varl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131; anlam \u00fcreten, irade, beyan ve niyet sahibi, kendi d\u00fcnyas\u0131n\u0131 yorumlayarak in\u015fa eden bir varl\u0131k oldu\u011fu vurguland\u0131. Bu durumun, toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin do\u011fa bilimlerindeki deneysel y\u00f6ntemlerle b\u00fct\u00fcn\u00fcyle incelenemeyece\u011finin gerek\u00e7esi oldu\u011fu ortaya kondu. \u00d6zellikle 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Almanya’da belirginle\u015fen Methodenstreit (Y\u00f6ntem Tart\u0131\u015fmas\u0131), sosyal bilimlerin kendine \u00f6zg\u00fc y\u00f6ntemlerinin ve ara\u015ft\u0131rma ilkelerinin \u015fekillenmesinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak de\u011ferlendirildi.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7er\u00e7evede sosyal bilimlerde a\u00e7\u0131klama ve anlama aras\u0131ndaki ayr\u0131m \u00fczerinde duruldu. Do\u011fa bilimleri a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak deneysel ve istatistiksel y\u00f6ntemlerle ilerlerken sosyal bilimler; istatistiksel y\u00f6ntemlerin yan\u0131 s\u0131ra tarihsel, antropolojik ve nitel ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinden de yararlanmaktad\u0131r. \u0130statistiksel y\u00f6ntemler toplumsal d\u00fcnyada b\u0131rak\u0131lan izler \u00fczerinden \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, korelasyonlar\u0131 ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda nedensel ili\u015fkileri ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131 ama\u00e7larken nitel ve tarihsel y\u00f6ntemler, insan eylemlerinin ard\u0131ndaki anlamlar\u0131 ve bu anlamlar\u0131n \u00fcretildi\u011fi ba\u011flamlar\u0131 ve toplumsal d\u00fcnyas\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 kavramaya y\u00f6nelmektedir. Dijital \u00e7a\u011fla birlikte ortaya \u00e7\u0131kan b\u00fcy\u00fck veri ve hesaplamal\u0131 sosyal bilimler (computational social science) de toplumsal davran\u0131\u015flar\u0131n ve e\u011filimlerin incelenmesinde yeni imk\u00e2nlar sunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Arl\u0131, toplumsal ger\u00e7ekli\u011fin yaln\u0131zca i\u00e7inde bulunulan zaman dilimiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tarihsel s\u00fcre\u00e7ler i\u00e7erisinde olu\u015fan g\u00fc\u00e7l\u00fc e\u011filimler ve mekanizmalar taraf\u0131ndan \u015fekillendi\u011fini belirtti. Bu nedenle sosyal bilimcinin g\u00fcncel bir olguyu anlayabilmek i\u00e7in kimi zaman onlarca, kimi zaman y\u00fczlerce, hatta binlerce y\u0131l geriye gitmesi gerekebilir. Toplumsal d\u00fcnyan\u0131n hem tarihsel s\u00fcreklilikler hem de anlam \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri \u00fczerinden incelenmesi, sosyal bilim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n temel gerekliliklerinden biridir.<\/p>\n\n\n\n
Dersin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ise klasik metinlerin sosyal bilimlerdeki yeri ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n literat\u00fcrle ili\u015fkisi ele al\u0131nd\u0131. Do\u011fa bilimlerinde ge\u00e7mi\u015fte elde edilen bulgular \u00e7o\u011funlukla g\u00fcncel bilimsel bilgi i\u00e7erisinde korunurken sosyal ve be\u015fer\u00ee bilimlerde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u00f6nceki d\u00f6nemlerde \u00fcretilmi\u015f teorik bilgi ve metinlerle do\u011frudan ili\u015fki kurmak durumundad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu alanlarda ara\u015ft\u0131rma nesnesi, kendine \u00f6zg\u00fc tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flam\u0131 i\u00e7erisinde anla\u015f\u0131lmay\u0131 gerektiren insan ve toplumdur. Bu nedenle klasik metinler, yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015fte \u00fcretilmi\u015f eserler de\u011fil, g\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n teorik zeminini olu\u015fturan ve ara\u015ft\u0131rma geleneklerinin s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flayan temel kaynaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Derste ayr\u0131ca Jeffrey Alexander’\u0131n klasikler \u00fczerine geli\u015ftirdi\u011fi yakla\u015f\u0131mdan hareketle, klasiklerin \u00f6neminin yaln\u0131zca i\u00e7eriklerinden kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131; ayn\u0131 zamanda bilimsel topluluklar\u0131n, d\u00f6nemlerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n ve de\u011fi\u015fen ara\u015ft\u0131rma g\u00fcndemlerinin de hangi metinlerin klasik olarak kabul edilece\u011fini etkiledi\u011fi ifade edildi. Bir metnin klasik stat\u00fcs\u00fc zaman i\u00e7erisinde g\u00fc\u00e7lenebilir, zay\u0131flayabilir veya yeniden ke\u015ffedilebilir. Marx, Keynes ve \u0130bn Haldun \u00f6rnekleri \u00fczerinden, belirli d\u00f6nemlerde etkisini kaybeden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve eserlerin, yeni toplumsal sorunlar ve ihtiya\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda yeniden g\u00fcndeme gelebilece\u011fi g\u00f6sterildi. Bu ba\u011flamda klasiklerin de\u011feri, yaln\u0131zca yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemdeki etkileriyle de\u011fil, sonraki d\u00f6nemlerde farkl\u0131 sorulara ve problemlere \u0131\u015f\u0131k tutabilme imk\u00e2nlar\u0131yla da ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n
Klasik metinlerin bir di\u011fer \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, yaln\u0131zca ait olduklar\u0131 disiplinin kurucu teorik birikimini temsil etmemeleridir. Ayn\u0131 zamanda yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00f6nemin toplumsal ko\u015fullar\u0131n\u0131, k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131n\u0131, \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel atmosferini de yans\u0131t\u0131rlar. \u00d6rne\u011fin Marx’\u0131n Sermaye adl\u0131 eseri, kapitalizmi a\u00e7\u0131klayan teorik bir \u00e7al\u0131\u015fma olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 19. y\u00fczy\u0131l Avrupa’s\u0131ndaki sanayile\u015fme s\u00fcre\u00e7lerine verilmi\u015f tarihsel bir cevap niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla klasik bir metni anlamak, hem metnin kendi teorik d\u00fcnyas\u0131n\u0131 hem de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tarihsel ba\u011flam\u0131 birlikte de\u011ferlendirmeyi gerektirir.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n klasik metinlerle nas\u0131l bir ili\u015fki kurmas\u0131 gerekti\u011fi sorusu \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Arl\u0131, klasiklerin sorgulanmaks\u0131z\u0131n benimsenen mutlak otoriteler olarak g\u00f6r\u00fclmemesi gerekti\u011fini; ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n bu metinlerle ele\u015ftirel, sayg\u0131l\u0131 ve refleksif bir ili\u015fki geli\u015ftirmesinin \u00f6nemini vurgulad\u0131. Refleksif bir okuma, ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n yaln\u0131zca metni de\u011fil, kendi konumunu, i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nemi ve metnin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihsel \u015fartlar\u0131 da sorgulamas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu do\u011frultuda ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n \u015fu sorular \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekir: Bir klasik hangi d\u00f6nemde ve hangi ihtiya\u00e7lara cevap vermek \u00fczere yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r? Hangi meseleleri ele alm\u0131\u015f, hangilerini g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir? Bug\u00fcn\u00fcn sorunlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne s\u00f6yleyebilir ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya nas\u0131l bir katk\u0131 sunabilir?<\/p>\n\n\n\n
Jeffrey Alexander’\u0131n ortaya koydu\u011fu overdetermination by theory (teori taraf\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 belirlenim) ve underdetermination by fact (olgular taraf\u0131ndan eksik belirlenim) ayr\u0131m\u0131 da bu ba\u011flamda de\u011ferlendirildi. \u0130lk durumda ara\u015ft\u0131rmac\u0131, teorik \u00e7er\u00e7evesine a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011fl\u0131 kalarak inceledi\u011fi olgular\u0131 yaln\u0131zca mevcut teorisinin a\u00e7\u0131klayabildi\u011fi y\u00f6nleriyle g\u00f6rme tehlikesiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. \u0130kinci durumda ise yeterli teorik donan\u0131ma sahip olmayan ara\u015ft\u0131rmac\u0131, inceledi\u011fi olgular\u0131n ve kaynaklar\u0131n sundu\u011fu a\u00e7\u0131klamalar\u0131 sorgulamaks\u0131z\u0131n benimseyebilir. Her iki durumda da ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n kendi sorular\u0131n\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma nesnesi \u00fczerindeki h\u00e2kimiyetini kaybetme riski bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir dengenin kurulabilmesi i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teorik ve y\u00f6ntemsel donan\u0131ma sahip olmas\u0131, ancak bunlar\u0131 mutlakla\u015ft\u0131rmadan ara\u015ft\u0131rma nesnesine a\u00e7\u0131k bir zihinsel tutumla yakla\u015fmas\u0131 gerekti\u011fi belirtildi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n teori, y\u00f6ntem ve ampirik malzeme aras\u0131nda s\u00fcrekli hareket etmesi; gerekti\u011finde teorik \u00e7er\u00e7evesini, y\u00f6ntemini ve ba\u015flang\u0131\u00e7 varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirmesi \u00f6nemlidir. Uzun s\u00fcreli ve yo\u011fun bir bilimsel \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda geli\u015fen scientific habitus (bilimsel habitus) ise ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n zamanla alana ili\u015fkin sezgisel bir kavray\u0131\u015f kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu birikim, uzman ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n metinleri ve olgular\u0131 daha derinlikli de\u011ferlendirebilmesine imk\u00e2n tan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Dersin sonunda klasik metinlerin bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 temel katk\u0131lar \u00fczerinde duruldu. Klasikler, karma\u015f\u0131k toplumsal ger\u00e7eklikleri kavramsal olarak sadele\u015ftirme ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya bir problemati\u011fi daha h\u0131zl\u0131 kavrayabilme imk\u00e2n\u0131 sunar. Ayn\u0131 zamanda ortak bir teorik ve s\u00f6ylemsel zemin olu\u015fturarak bilimsel topluluklar aras\u0131nda ileti\u015fimi ve uzla\u015fmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Bunun yan\u0131nda yeni ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131n bilimsel me\u015fruiyet kazanmas\u0131na da katk\u0131da bulunurlar.<\/p>\n\n\n\n
Son olarak, klasik eserleri ortaya koyan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin \u00f6zellikleri de\u011ferlendirildi. Bu eserlerin arkas\u0131nda yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fc bir teorik d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011finin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda derin bir ampirik malzeme h\u00e2kimiyetinin, keskin bir g\u00f6zlem ve sezgi g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu ifade edildi. B\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 alan\u0131n somut malzemesine uzun s\u00fcreli ve titiz bir emekle h\u00e2kim olman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ele ald\u0131klar\u0131 meselelerin ideolojik boyutlar\u0131n\u0131 ve ahlaki \u00e7eli\u015fkilerini de de\u011ferlendirebilen ki\u015filerdir.<\/p>\n\n\n\n
Dersin temel vurgusu, sosyal ve be\u015fer\u00ee bilimlerde nitelikli bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olman\u0131n yaln\u0131zca klasik metinleri okumakla veya mevcut teorileri uygulamakla m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeydi. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte \u00fcretilmi\u015f bilgiyle ele\u015ftirel ve refleksif bir diyalog kurmas\u0131, g\u00fcncel toplumsal ger\u00e7eklikle ba\u011f\u0131n\u0131 korumas\u0131 ve teorik birikimini y\u00f6ntemsel yeterlilikle birle\u015ftirmesi gerekmektedir. Klasiklerle kurulan bu bilin\u00e7li ili\u015fki, hem ge\u00e7mi\u015fi daha derinlikli anlaman\u0131n hem de bug\u00fcn\u00fcn meselelerine \u00f6zg\u00fcn ve anlaml\u0131 cevaplar \u00fcretebilmenin temel \u015fartlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bu haftaki dersinde Prof. Dr. Alim Arl\u0131, sosyal ve be\u015fer\u00ee bilimlerde klasik metinlerin yeri, i\u015flevi ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n bu metinlerle kurmas\u0131 gereken ili\u015fki \u00fczerine kapsaml\u0131 de\u011ferlendirmelerde bulundu. Dersin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, do\u011fa bilimleri ile sosyal ve be\u015fer\u00ee bilimler aras\u0131ndaki y\u00f6ntemsel farkl\u0131l\u0131klar ele al\u0131nd\u0131. 18. y\u00fczy\u0131lda David Hume ve Auguste Comte ile geli\u015fen pozitivist ve ampirist yakla\u015f\u0131m\u0131n, do\u011fa … <\/p>\n