{"id":7919,"date":"2026-11-09T10:42:27","date_gmt":"2026-11-09T07:42:27","guid":{"rendered":"https:\/\/ide.org.tr\/?p=7919"},"modified":"2026-11-13T10:43:40","modified_gmt":"2026-11-13T07:43:40","slug":"ide-akademi-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/2026\/11\/09\/ide-akademi-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru-4\/","title":{"rendered":"\u0130DE Akademi | \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru \u2013 4"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru dersinde, ge\u00e7en hafta ele ald\u0131\u011f\u0131 \u201cEsm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2 Haritas\u0131\u201d konusunun devam\u0131 olarak il\u00e2h\u00ee isimlerin insan ahl\u00e2k\u0131ndaki tezah\u00fcrlerini ele ald\u0131. E\u015f-\u015eeh\u00eed ism-i cel\u00eelinden ba\u015flayarak \u015fu hususlara de\u011findi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>E\u015f-\u015eeh\u00eed ve el-Hakk isimleri, insan\u0131n Allah ile ili\u015fkisini \u015fahitlik ve hakikat \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnmesini sa\u011flar. Allah\u2019\u0131n her \u015feye \u015fahit olmas\u0131, insan\u0131 ihsan mertebesine, yani Allah\u2019\u0131 g\u00f6r\u00fcyormu\u015f\u00e7as\u0131na kulluk etmeye y\u00f6neltir. \u0130nsan\u0131n bu isimlerden alaca\u011f\u0131 ahl\u00e2k\u00ee nasip, hakikate sadakat g\u00f6stermek, daima hakk\u0131n yan\u0131nda yer almak ve davran\u0131\u015flar\u0131yla insanlara \u00f6rnek olmakt\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-Vek\u00eel ismi, tevekk\u00fcl\u00fcn Allah\u2019a dayanmak ve g\u00fcvenmek oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Ancak tevekk\u00fcl, sorumluluklar\u0131 terk ederek i\u015fleri Allah\u2019a havale etmek de\u011fildir. \u0130nsan, kendisine verilen b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131 kullanmal\u0131, \u00fczerine d\u00fc\u015feni yerine getirerek Allah\u2019a g\u00fcvenmeli ve O\u2019na dayanmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-Kaviyy ve el-Met\u00een isimleri, g\u00fcc\u00fcn kayna\u011f\u0131n\u0131n Allah oldu\u011funu ve hi\u00e7bir insan\u0131n kendisini mutlak kudret sahibi g\u00f6remeyece\u011fini \u00f6\u011fretir. Bu isimlerden al\u0131nacak ahl\u00e2k\u00ee nasip, g\u00fcc\u00fc zay\u0131flar\u0131 ezmek i\u00e7in kullanmamakt\u0131r. Madd\u00ee g\u00fc\u00e7, manev\u00ee g\u00fc\u00e7ten ve ahl\u00e2ktan ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n temel sorunlar\u0131ndan biri, ahl\u00e2k\u0131n g\u00fcc\u00fc yerine g\u00fcc\u00fcn ahl\u00e2k\u0131na t\u00e2bi olmas\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-Veliyy ve el-Ham\u00eed isimleri, Allah\u2019a yak\u0131nl\u0131k, dostluk, himaye ve kulluk bilinciyle ili\u015fkilidir. El-Veliyy ismi, m\u00fcminlerin birbirleriyle dostluk, vefa ve dayan\u0131\u015fma ili\u015fkisi kurmalar\u0131n\u0131 gerektirir. El-Ham\u00eed ismi ise insan\u0131n \u00f6vg\u00fc aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n esiri olmamas\u0131n\u0131, kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131n\u0131 ve ahl\u00e2k-\u0131 ham\u00eede sahibi olmas\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-Muhs\u00ee ismi ba\u011flam\u0131nda ihs\u00e2 kavram\u0131, yaln\u0131zca saymak ve hesaplamakla s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019y\u0131 ihs\u00e2 etmek, isimleri \u00f6\u011frenmeyi, anlamlar\u0131n\u0131 kavramay\u0131 ve onlardan al\u0131nacak ahl\u00e2k\u00ee nasibi hayata ta\u015f\u0131may\u0131 gerektirir. Bu bak\u0131mdan nicelik ile nitelik aras\u0131ndaki ayr\u0131m \u00f6nemlidir. Say\u0131lar, de\u011ferin tamam\u0131n\u0131 ifade etmez. Fiyat ile de\u011ferin e\u015fitlenmesi ve niceli\u011fin niteli\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesi, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemli sorunlar\u0131ndand\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-M\u00fcbdi\u2019 ve el-Mu\u00eed isimleri, varl\u0131\u011f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 ve Allah\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ifade eden mebde ve me\u00e2d d\u00fc\u015f\u00fcncesini hat\u0131rlat\u0131r. \u0130nsan, nereden geldi\u011fini ve nereye gidece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeli, hatalar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeye ve kendisini yenilemeye a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-Muhy\u00ee ve el-M\u00fcm\u00eet isimleri, hayat\u0131n ve \u00f6l\u00fcm\u00fcn Allah\u2019\u0131n tasarrufunda oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u0130nsan\u0131n bu isimlerden alaca\u011f\u0131 ahl\u00e2k\u00ee nasip; hayat\u0131 korumak, \u00f6l\u00fcm bilinciyle ya\u015famak ve hayat ile \u00f6l\u00fcm \u00fczerinde mutlak tasarruf iddias\u0131nda bulunmamakt\u0131r. El-Hayy ve el-Kayy\u00fbm isimleri ise insan\u0131n kalbini ve ruhunu diri tutmas\u0131n\u0131, de\u011ferleriyle ayakta durmas\u0131n\u0131 ve kendisini vazge\u00e7ilmez g\u00f6rmemesini gerektirir. Bu \u00e7er\u00e7evede kavv\u00e2m olmak, tahakk\u00fcm kurmak de\u011fil, de\u011ferlerle ayakta tutmak anlam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir.<\/li>\n\n\n\n<li>El-V\u00e2cid ismi, insan\u0131n sahip oldu\u011fu bilgi ve nimetleri yaln\u0131zca kendi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n sonucu olarak g\u00f6rmemesini \u00f6\u011fretir. \u0130nsana d\u00fc\u015fen, bu nimetlere \u015f\u00fckretmek ve onlar\u0131n getirdi\u011fi sorumluluklar\u0131 \u00fcstlenmektir. El-V\u00e2hid, el-Ehad ve es-Samed isimleri ise tevhid bilincini peki\u015ftirerek Allah\u2019tan ba\u015fka hi\u00e7bir varl\u0131\u011f\u0131n mutlak ve nihai dayanak kabul edilmemesi gerekti\u011fini hat\u0131rlat\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>El-K\u00e2dir ve el-Muktedir isimleri, mutlak g\u00fc\u00e7 ve iktidar\u0131n yaln\u0131zca Allah\u2019a ait oldu\u011funu g\u00f6sterir. G\u00fc\u00e7 sahibi olmak, insana s\u0131n\u0131rs\u0131z tasarruf hakk\u0131 vermez. El-Mukaddim ve el-Muahhir isimleri, \u00f6nceliklerin belirlenmesinde hak ve liyakatin g\u00f6zetilmesini, acelecilikten ve kay\u0131rmac\u0131l\u0131ktan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir. El-Evvel, el-\u00c2hir, ez-Z\u00e2hir ve el-B\u00e2t\u0131n isimleri ise ba\u015flang\u0131\u00e7 ile sonu, g\u00f6r\u00fcnen ile g\u00f6r\u00fcnmeyeni birbirinden koparmadan de\u011ferlendirmeyi \u00f6\u011fretir.<\/li>\n\n\n\n<li>El-V\u00e2l\u00ee ve el-M\u00fcte\u00e2l\u00ee isimleri, y\u00f6netimde sorumluluk bilincini ve Allah\u2019\u0131n mutlak a\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. El-Berr ismi, mutlak iyili\u011fin kayna\u011f\u0131n\u0131n Allah oldu\u011funu ve insan\u0131n iyilikte s\u00fcreklilik g\u00f6stermesi gerekti\u011fini ifade eder. Birr, berr ve burr kelimeleri aras\u0131ndaki dilsel ili\u015fki de iyili\u011fin yery\u00fcz\u00fcne yay\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Et-Tevv\u00e2b, el-Af\u00fcvv ve er-Ra\u00fbf isimleri; t\u00f6vbe, ba\u011f\u0131\u015flama ve \u015fefkat ahl\u00e2k\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturur. \u0130nsan, hatas\u0131n\u0131 kabul etmeli, hem kendisi hem de ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in t\u00f6vbe ve \u0131slah imk\u00e2n\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k tutmal\u0131d\u0131r. Ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131l\u0131k ve \u015fefkat, ma\u011fdurun, mahrumun ve mazlumun hakk\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fini g\u00f6zetmeyi de gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>M\u00e2lik\u00fc\u2019l-M\u00fclk ve Z\u00fc\u2019l-Cel\u00e2li ve\u2019l-\u0130kr\u00e2m isimleri, m\u00fclkiyetin mutlakla\u015ft\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131 ve insana verilen nimetlerin sorumluluk bilinciyle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretir. Sayg\u0131 ve c\u00f6mertlik birlikte g\u00f6zetilmelidir. El-Muksit ve el-C\u00e2mi\u2019 isimleri ise adaleti ayakta tutmay\u0131, hakkaniyetli olmay\u0131 ve insanlar\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131rmak yerine bir araya getirmeyi gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>El-Ganiyy ve el-Mugn\u00ee isimleri, insan\u0131n Allah\u2019a muhta\u00e7 oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r; kanaat ahl\u00e2k\u0131n\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa mahk\u00fbm etmeden ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 giderme sorumlulu\u011funu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. El-M\u00e2ni\u2019, ed-D\u00e2rr ve en-N\u00e2fi\u2019 isimleri ise fayda ve zarar konusunda hesap verme bilinciyle hareket etmeyi, keyf\u00ee uygulamalar\u0131 ve ba\u015fkalar\u0131na verilen zarar\u0131 il\u00e2h\u00ee gerek\u00e7elerle me\u015frula\u015ft\u0131rmamay\u0131 gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>En-N\u00fbr ve el-H\u00e2d\u00ee isimleri, insan\u0131n hakikati a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturma, ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yayma ve ba\u015fkalar\u0131na yol g\u00f6sterme sorumlulu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. El-Bed\u00ee\u2019 ismi ise yap\u0131lan i\u015flerde \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn, yenili\u011fin, g\u00fczelli\u011fin ve esteti\u011fin g\u00f6zetilmesini gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019n\u0131n insana kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ahl\u00e2k anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fc\u00e7 temel boyutta ele al\u0131nabilir: \u0130nsan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131, sorumluluklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmesi ve de\u011fi\u015fip d\u00f6n\u00fc\u015febilen bir varl\u0131k oldu\u011funun fark\u0131na varmas\u0131. \u0130nsan\u0131n bilgisi artt\u0131k\u00e7a tevazuu, g\u00fcc\u00fc artt\u0131k\u00e7a sorumluluk bilinci, imk\u00e2nlar\u0131 artt\u0131k\u00e7a da c\u00f6mertli\u011fi artmal\u0131d\u0131r. Rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k, insan\u0131 ge\u00e7mi\u015fteki hatalar\u0131yla s\u0131n\u0131rlamayan, t\u00f6vbe ve \u0131slah yoluyla daima iyiye y\u00f6nelmesine imk\u00e2n tan\u0131yan bir ahl\u00e2k anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019dan hareketle ortaya koydu\u011fu ahl\u00e2k\u00ee \u00e7er\u00e7evede yedi temel vas\u0131f \u00f6ne \u00e7\u0131kar: Hakikate sad\u0131k ve \u00f6\u011frenmeye a\u00e7\u0131k olmak, g\u00fcvenilir olmak ve emaneti g\u00f6zetmek, merhametli davran\u0131rken haks\u0131zl\u0131\u011fa destek vermemek, yak\u0131nlar\u0131n\u0131n aleyhine dahi olsa adaletten ayr\u0131lmamak, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 olurken ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 ihlal etmemek, g\u00fc\u00e7 sahibi oldu\u011funda nefsini daha fazla denetlemek, hatalar\u0131n\u0131 kabul ederek t\u00f6vbeye, telafiye ve de\u011fi\u015fime a\u00e7\u0131k olmak.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru dersinde, ge\u00e7en hafta ele ald\u0131\u011f\u0131 \u201cEsm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2 Haritas\u0131\u201d konusunun devam\u0131 olarak il\u00e2h\u00ee isimlerin insan ahl\u00e2k\u0131ndaki tezah\u00fcrlerini ele ald\u0131. E\u015f-\u015eeh\u00eed ism-i cel\u00eelinden ba\u015flayarak \u015fu hususlara de\u011findi:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7920,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[9,103],"tags":[],"class_list":["post-7919","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ders-ozetleri","category-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru"],"gutslider_comments":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7919"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7921,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7919\/revisions\/7921"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7919"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7919"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7919"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}