{"id":7900,"date":"2026-11-02T10:19:53","date_gmt":"2026-11-02T07:19:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ide.org.tr\/?p=7900"},"modified":"2026-11-13T10:24:04","modified_gmt":"2026-11-13T07:24:04","slug":"ide-akademi-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/2026\/11\/02\/ide-akademi-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru-3\/","title":{"rendered":"\u0130DE Akademi | \u0130slam D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2ni Ahlak Tasavvuru \u2013 3"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru dersinde \u0130l\u00e2h\u00ee isimlerle insan\u0131n nas\u0131l bir ahl\u00e2k ili\u015fkisi kurmas\u0131 gerekti\u011fini ve bu isimlerin insan ahlak\u0131nda tezah\u00fcr bi\u00e7imlerine ele alarak \u015fu hususlara de\u011findi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Her il\u00e2h\u00ee isim ayn\u0131 yoldan bir ahl\u00e2ka d\u00f6n\u00fc\u015fmez. Rahm\u00e2n ve Ker\u00eem isimlerinden merhamet ve c\u00f6mertlik gibi erdemlere ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Fakat Cebb\u00e2r, M\u00fctekebbir ve H\u00e2l\u0131k gibi isimlerin insan hayat\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ayn\u0131 bi\u00e7imde d\u00fc\u015f\u00fcnmek do\u011fru de\u011fildir. Bu sebeple \u00f6ncelikle insan\u0131n her bir il\u00e2h\u00ee isimle nas\u0131l bir ili\u015fki kurmas\u0131 gerekti\u011fi \u00fczerinde durulmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130l\u00e2h\u00ee isimlerle kurulan ili\u015fkinin birinci boyutu erdem kazanmakt\u0131r. \u0130nsan, her ismin kendisine d\u00fc\u015fen nasibi \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde g\u00fczel bir ahl\u00e2k ve meziyet kazan\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0130kinci boyut, kulluk bilinci ve insan\u0131n kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131mas\u0131d\u0131r. Allah Te\u00e2l\u00e2&#8217;n\u0131n isimlerinde tecelli eden mutlak kemal, insan\u0131n kendi aczini, haddini ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 fark etmesini sa\u011flar. Allah Ehad ve Samed&#8217;dir; insan ise O&#8217;na muhta\u00e7 bir kuldur. Bu sebeple insan i\u00e7in Samed de\u011fil, Abd\u00fcssamed olmak s\u00f6z konusudur. M\u00fctekebbir ismi de insana b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslamay\u0131 de\u011fil, tevazuyu ve kulluk bilincini hat\u0131rlat\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyut ise emanet ve sorumluluk ili\u015fkisidir. \u0130l\u00e2h\u00ee isimler insana birtak\u0131m imk\u00e2n ve kabiliyetlerin yan\u0131 s\u0131ra bunlar\u0131 nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131na ili\u015fkin sorumluluklar da y\u00fckler. Allah&#8217;\u0131n Rezz\u00e2k olu\u015fu, insan\u0131n r\u0131zk\u0131 adaletle payla\u015fma sorumlulu\u011funu; Sem\u00ee ve Bas\u00eer olu\u015fu ise insan\u0131n s\u00f6z ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n il\u00e2h\u00ee g\u00f6zetim alt\u0131nda bulundu\u011funun bilincini beraberinde getirir.<\/li>\n\n\n\n<li>Bu \u00fc\u00e7l\u00fc ayr\u0131m g\u00f6zetilmedi\u011finde il\u00e2h\u00ee isimler yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131labilir. Kahh\u00e2r ismini bilen insan\u0131n kahredici, M\u00fctekebbir ismini bilen insan\u0131n kibirli olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Zira il\u00e2h\u00ee kemalin insandaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bazen bir erdem kazanmak, bazen de bir iddiadan vazge\u00e7mektir.<\/li>\n\n\n\n<li>Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2&#8217;dan ahl\u00e2k\u00ee sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kar\u0131rken her ismin s\u00fcb\u00fbtu, Kur&#8217;an ve S\u00fcnnet&#8217;te ge\u00e7ti\u011fi ba\u011flam, dil bak\u0131m\u0131ndan anlam\u0131 ve i\u015faret etti\u011fi il\u00e2h\u00ee kemal birlikte de\u011ferlendirilmelidir. Bunun yan\u0131nda tenzih boyutu; ismin ortaya koydu\u011fu ahl\u00e2k\u00ee delil, nebev\u00ee \u00f6rneklik, insana kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 erdem ve sorumluluklar, yanl\u0131\u015f uygulamalar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmamak i\u00e7in g\u00f6zetilmesi gereken s\u0131n\u0131rlar ve bu ahl\u00e2k\u0131n aile, siyaset ve iktisat gibi alanlardaki kurumsal kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Allah ismi, hi\u00e7bir s\u0131n\u0131rl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 mutlakla\u015ft\u0131rmamay\u0131 ve insan\u0131n hayat\u0131ndaki nihai y\u00f6neli\u015fin Allah&#8217;a oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Bu isim, insan\u0131n varolu\u015funun anlam\u0131n\u0131 Allah&#8217;ta bulmas\u0131n\u0131 ve O&#8217;ndan ba\u015fka hi\u00e7bir varl\u0131\u011f\u0131 mutlak kabul etmemesini gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>Rahm\u00e2n ve Rah\u00eem isimleri, merhametin yaln\u0131zca bireysel bir erdem de\u011fil, varl\u0131k ve k\u00e2inat\u0131n \u00fczerine bina edildi\u011fi temel bir ilke oldu\u011funu g\u00f6sterir. \u0130nsan\u0131 da b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 merhametli olmaya davet eder.<\/li>\n\n\n\n<li>Melik ismi, m\u00fclk\u00fcn ger\u00e7ek sahibinin Allah oldu\u011funu ve insan\u0131n elindeki b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlar\u0131n birer emanet niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretir. Bu bak\u0131mdan y\u00f6netim de bir emanettir; s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 tan\u0131mayan m\u00fclk ve iktidar, adalet ve emanet anlay\u0131\u015f\u0131ndan uzakla\u015f\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Kudd\u00fbs ismi, mutlak kutsiyetin yaln\u0131zca Allah&#8217;a ait oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. B\u00f6ylece insan, kutsiyet kayna\u011f\u0131n\u0131 Allah&#8217;tan almayan kabulleri ve hurafeleri sorgulama imk\u00e2n\u0131 bulur.<\/li>\n\n\n\n<li>Sel\u00e2m ismi, insan\u0131n hem i\u00e7 hem de d\u0131\u015f bar\u0131\u015fa katk\u0131 sunmas\u0131n\u0131, \u00e7evresine g\u00fcven vermesini ve bar\u0131\u015f\u0131n imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 \u00e7o\u011faltmas\u0131n\u0131 gerektirir. M\u00fc&#8217;min ismi g\u00fcvenilir olmay\u0131; M\u00fcheymin ismi ise koruma sorumlulu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Ancak burada himaye, tahakk\u00fcme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemelidir.<\/li>\n\n\n\n<li>Az\u00eez ismi, izzetin g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisinde de\u011fil, g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda hakikatten vazge\u00e7memekte oldu\u011funu g\u00f6sterir. Cebb\u00e2r ismi ise insan\u0131n il\u00e2h\u00ee kudret kar\u015f\u0131s\u0131nda haddini bilmesini hat\u0131rlat\u0131rken yaralar\u0131 sarma anlam\u0131yla m\u00fcminin ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yaralar\u0131n\u0131 onarma sorumlulu\u011funa da i\u015faret eder. M\u00fctekebbir isminin insana d\u00fc\u015fen kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise kibirden ar\u0131nmakt\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>H\u00e2l\u0131k, B\u00e2r\u00ee, Musavvir ve F\u00e2t\u0131r isimleri, insan\u0131n yarat\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yarat\u0131lm\u0131\u015f ve emanet ta\u015f\u0131yan bir varl\u0131k oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Gaff\u00e2r ve Gaf\u00fbr isimleri kusur avc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan vazge\u00e7meyi, ba\u011f\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve onar\u0131c\u0131 olmay\u0131; Kahh\u00e2r ismi ise mutlak h\u00e2kimiyet iddias\u0131ndan uzakla\u015fmay\u0131 gerektirir. Zorbal\u0131\u011f\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bu isme s\u0131\u011f\u0131nmak, il\u00e2h\u00ee ismin anlam\u0131n\u0131 tahrif etmektir.<\/li>\n\n\n\n<li>Vehh\u00e2b ismi kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden vermeyi, Rezz\u00e2k ismi r\u0131z\u0131k endi\u015fesinden kurtulmay\u0131 ve ge\u00e7im imk\u00e2nlar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in gayret etmeyi \u00f6\u011fretir. Fett\u00e2h ismi hay\u0131rl\u0131 imk\u00e2nlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunmay\u0131, hayra anahtar ve \u015ferre engel olmay\u0131; Al\u00eem ismi ise ilme y\u00f6nelmeyi, bilgiyi payla\u015fmay\u0131 ve bilmedi\u011fini kabul etmeyi gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>K\u00e2b\u0131d ve B\u00e2s\u0131t isimleri, darl\u0131kta dayan\u0131\u015fmay\u0131 ve bollukta payla\u015fmay\u0131; H\u00e2f\u0131d ve R\u00e2fi isimleri ise toplumsal stat\u00fc ve makamlara aldanmamay\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. Muiz ve M\u00fczil isimleri, izzetin makam ve servette de\u011fil Allah&#8217;ta aranmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret eder.<\/li>\n\n\n\n<li>Sem\u00ee ve Bas\u00eer isimleri, insan\u0131n s\u00f6yledi\u011fi her s\u00f6z\u00fcn ve yapt\u0131\u011f\u0131 her i\u015fin Allah&#8217;\u0131n bilgisi ve g\u00f6zetimi alt\u0131nda oldu\u011funu hat\u0131rlat\u0131r. Bu isimlerin insandaki ahl\u00e2k\u00ee kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 her \u015feyi i\u015fitmek ve g\u00f6rmek iddias\u0131 de\u011fil; basiret sahibi olmak, varl\u0131k ve k\u00e2inattaki il\u00e2h\u00ee ayetleri fark edebilmektir.<\/li>\n\n\n\n<li>Hakem ve Adl isimleri hakk\u0131 sahibine vermeyi ve adaletten ayr\u0131lmamay\u0131; Lat\u00eef ve Hab\u00eer isimleri bilgi sahibi olmadan h\u00fck\u00fcm vermemeyi, incelikli ve l\u00fctufk\u00e2r davranmay\u0131 gerektirir. Hal\u00eem ismi ise \u00f6fkeden uzak durmay\u0131, yumu\u015fak huylu olmay\u0131 ve \u00f6fkesini kontrol edebilmeyi \u00f6\u011fretir.<\/li>\n\n\n\n<li>Az\u00eem, Aliyy ve Keb\u00eer isimleri insan\u0131n kendi s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve haddini bilmesini, kendisini b\u00fcy\u00fctmek i\u00e7in ba\u015fkas\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcltmekten ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir. \u015eek\u00fbr ismi ise \u015f\u00fckretmenin yan\u0131 s\u0131ra eme\u011fi takdir etmeyi ve hi\u00e7bir \u015feyi de\u011fersiz g\u00f6rmemeyi hat\u0131rlat\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Haf\u00eez ve Muk\u00eet isimleri emaneti koruma ve \u015fartlar\u0131 g\u00f6zetme sorumlulu\u011funu; Has\u00eeb ve Rak\u00eeb isimleri ise insan\u0131n kendisini muhasebeye \u00e7ekmesini, murakabe bilinciyle hareket etmesini ve kendisine verilen her yetkinin hesab\u0131n\u0131 verece\u011fini bilmesini gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>Cel\u00eel, Ker\u00eem ve M\u00fcc\u00eeb isimleri c\u00f6mert ve erdemli bir hayat\u0131, ihtiya\u00e7lara kar\u015f\u0131l\u0131k vermeyi ve davetlere icabet etmeyi; V\u00e2si ismi g\u00f6nl\u00fc ve ufku geni\u015f tutmay\u0131, ki\u015finin kendi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 hakikatin yerine koymamas\u0131n\u0131; Hak\u00eem ismi ise her i\u015fi hikmetle ve yerli yerinde yapmay\u0131 \u00f6\u011fretir.<\/li>\n\n\n\n<li>Ved\u00fbd ismi, iyili\u011fi sevgiyle yapmay\u0131, sevgiyi sahiplenmeye ve bask\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmemeyi; Mec\u00eed ve M\u00e2cid isimleri c\u00f6mert ve erdemli bir hayat\u0131 tercih etmeyi gerektirir. B\u00e2is ismi ise dirili\u015f ve hesap bilincinin yan\u0131 s\u0131ra t\u00fckenmi\u015f insan i\u00e7in yeniden ba\u015flama imk\u00e2n\u0131 sunmay\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. \u015eeh\u00eed ve Hak isimleri de hakikate sadakati ve \u00e7\u0131kar u\u011fruna haktan ayr\u0131lmamay\u0131 gerektirir.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru dersinde \u0130l\u00e2h\u00ee isimlerle insan\u0131n nas\u0131l bir ahl\u00e2k ili\u015fkisi kurmas\u0131 gerekti\u011fini ve bu isimlerin insan ahlak\u0131nda tezah\u00fcr bi\u00e7imlerine ele alarak \u015fu hususlara de\u011findi:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7901,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[9,103],"tags":[],"class_list":["post-7900","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ders-ozetleri","category-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru"],"gutslider_comments":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7900","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7900"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7900\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7902,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7900\/revisions\/7902"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}