{"id":7848,"date":"2026-10-26T09:54:01","date_gmt":"2026-10-26T06:54:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ide.org.tr\/?p=7848"},"modified":"2026-10-28T09:55:31","modified_gmt":"2026-10-28T06:55:31","slug":"ide-akademi-islam-dusuncesinde-usul-ve-metodoloji-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/2026\/10\/26\/ide-akademi-islam-dusuncesinde-usul-ve-metodoloji-2\/","title":{"rendered":"\u0130DE Akademi | \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Us\u00fbl ve Metodoloji"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, bug\u00fcnk\u00fc dersinde \u201cUs\u00fbl\u00fcn \u0130li\u015fkiler A\u011f\u0131 ve Kavramsal \u00c7er\u00e7evesi\u201d konusunu ele alarak \u0130mam Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin us\u00fbl\u00fcn kurucu metinleri olarak de\u011ferlendirdi\u011fi be\u015f temel eser \u00fczerinde durdu. Us\u00fbl\u00fcn yaln\u0131zca bir bilgi edinme y\u00f6ntemi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan, k\u00e2inat ve vahiy aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kuran bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ve anlama \u00e7er\u00e7evesi oldu\u011funu vurgulayan hocam\u0131z, \u015fu hususlara de\u011findi.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Us\u00fbl\u00fcn temelinde tekv\u00een ile tenz\u00eel aras\u0131ndaki ili\u015fki yer al\u0131r. Tenzil-tekvin ili\u015fkisi varl\u0131k ve k\u00e2inat ile ilahi vahiy aras\u0131ndaki m\u00fcnasebetin mahiyetini tespit etmek ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc anlamakt\u0131r. Modern d\u00fc\u015f\u00fcncede ontoloji ve epistemoloji kavramlar\u0131yla ele al\u0131nan bu alanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin do\u011fru kurulmas\u0131 ise metodolojinin temel meselesidir. Bu b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn kaybedilmesi, \u0130sl\u00e2m d\u00fc\u015f\u00fcnce ve e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 da temelden etkiler.<\/li>\n\n\n\n<li>Tenz\u00eel ile te\u015fr\u00ee aras\u0131ndaki ili\u015fki, vahyin bir adalet d\u00fczenine nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclece\u011fi sorusunu g\u00fcndeme getirir. Kur\u2019an, yaln\u0131zca okunacak ve h\u00fck\u00fcmleri aktar\u0131lacak bir metin de\u011fildir. Vahyin anla\u015f\u0131lmas\u0131, onun ortaya koydu\u011fu ilkeler do\u011frultusunda bir adalet nizam\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesini gerektirir.<\/li>\n\n\n\n<li>Te\u015fr\u00ee ile teklif aras\u0131ndaki ili\u015fki, insan\u0131n vahiy kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sorumlulu\u011funu ifade eder. F\u0131k\u0131hta insan\u0131n m\u00fckellef olarak tan\u0131mlanmas\u0131 \u00f6nemli olmakla birlikte, m\u00fcminin dinle ili\u015fkisi yaln\u0131zca y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanamaz. Din bir k\u00fclfet de\u011fil, nimettir. M\u00fcmin ise ilah\u00ee emaneti \u00fcstlenen ve Allah\u2019a verdi\u011fi s\u00f6z\u00fcn \u015fahitli\u011fini ta\u015f\u0131yan insand\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Teklif ile taabbud aras\u0131ndaki ili\u015fki, din\u00ee h\u00fck\u00fcmlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemlidir. Din\u00ee h\u00fck\u00fcmler, illet ve maslahat \u00fczerinden a\u00e7\u0131klanabilen ta\u2018l\u00eel\u00ee alanlarla do\u011frudan ibadete y\u00f6nelik taabbud\u00ee alanlar\u0131 ihtiva eder. Bununla birlikte taabbud\u00ee h\u00fck\u00fcmlerin hikmet ve maslahattan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. Us\u00fbl, \u00e2det ile ibadeti, ta\u2018l\u00eel ile taabbudu birbirine kar\u0131\u015ft\u0131rmadan anlaman\u0131n imk\u00e2n\u0131n\u0131 sunar.<\/li>\n\n\n\n<li>Taabbud ile tedbir aras\u0131ndaki ili\u015fki, ibadet ile ahl\u00e2k aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 ortaya koyar. Burada tedbir, insan\u0131n nefsini, ailesini ve toplumsal hayat\u0131 d\u00fczenlemesini ifade eden ahl\u00e2k\u00ee boyuta i\u015faret eder. Tedb\u00eer\u00fc\u2019n-nefs, tedb\u00eer\u00fc\u2019l-menzil ve tedb\u00eer\u00fc\u2019l-med\u00eene \u015feklinde \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131nan bu alanlar, ibadetlerin insan\u0131n \u015fahsiyetine ve hayat\u0131na nas\u0131l yans\u0131mas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6sterir. \u0130badet ile ahl\u00e2k aras\u0131ndaki ba\u011f kurulamad\u0131\u011f\u0131nda ibadet, ahl\u00e2k\u00ee kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan uzakla\u015farak bir rit\u00fcele d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/li>\n\n\n\n<li>As\u0131l ile fer\u2018 aras\u0131ndaki ili\u015fki, din\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncede \u00f6nceliklerin do\u011fru belirlenmesini gerektirir. Fer\u2018\u00ee meselelerin asl\u00ee meselelerin yerine ge\u00e7irilmesi, dinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirir. As\u0131l ile fer\u2018in nas\u0131l ay\u0131rt edilece\u011fi ve fer\u2018\u00ee meselelerin as\u0131llara g\u00f6re nas\u0131l ele al\u0131naca\u011f\u0131, us\u00fbl\u00fcn temel sorular\u0131ndand\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>Ak\u0131l ile nakil aras\u0131ndaki ili\u015fki, us\u00fbl\u00fcn yaln\u0131zca naklin nas\u0131l anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, akl\u0131n konumunu da belirledi\u011fini g\u00f6sterir. Akl-\u0131 sel\u00eem ile rasyonalizm aras\u0131ndaki fark\u0131n ortaya konulmas\u0131 ve h\u00fcccet niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan akl\u0131n mahiyetinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekir. Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin yakla\u015f\u0131m\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, ak\u0131l ile vahiy aras\u0131ndaki ili\u015fkinin do\u011fru kurulmas\u0131, din\u00ee bilginin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda temel bir yere sahiptir.<\/li>\n\n\n\n<li>K\u00fcll ile c\u00fcz aras\u0131ndaki ili\u015fki, hem mant\u0131\u011f\u0131n hem de us\u00fbl\u00fcn esaslar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. C\u00fcz\u2019\u00ee meselelerin k\u00fcll\u00ee ilkeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekir. C\u00fcz\u2019\u00fcn k\u00fcll\u00fcn, k\u00fcll\u00fcn de c\u00fcz\u2019\u00fcn yerine ge\u00e7irilmesi, din\u00ee h\u00fck\u00fcmlerin do\u011fru anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 engeller. Kur\u2019an\u2019\u0131n c\u00fcz\u2019\u00ee meseleleri k\u00fcll\u00ee ilkelerden ba\u011f\u0131ms\u0131z ele al\u0131namayaca\u011f\u0131 gibi, k\u00fcll\u00ee ilkeler de c\u00fcz\u2019\u00ee meselelerden kopuk bi\u00e7imde yorumlanamaz.<\/li>\n\n\n\n<li>Cevher-araz ili\u015fkisi hassaten ilm-i kel\u00e2mda meseleleri bu ili\u015fkiler \u00fczerinden tefhim etmek, c\u00fczi olanlar\u0131 k\u00fclli esaslar do\u011frultusunda, araz olanlar\u0131 ise cevher esaslar \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirmeye tabi tutmakt\u0131r. Us\u00fbl a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu ayr\u0131m, naslar\u0131n neyi esas ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hangi unsurlar\u0131n de\u011fi\u015fken nitelikler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Laf\u0131z ile mana aras\u0131ndaki ili\u015fki, metnin anlam\u0131na ula\u015fman\u0131n farkl\u0131 boyutlar\u0131n\u0131 ortaya koyar. Bir metni yaln\u0131zca lafz\u0131 \u00fczerinden anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmak, onu ibare d\u00fczeyinde b\u0131rakabilir. Lafz\u0131n \u00f6tesindeki anlam ve i\u015faretlerin de dikkate al\u0131nmas\u0131 ise ibreti kavramay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. \u0130bare ile ibretin birle\u015ftirilmesi, itibar kavram\u0131yla ifade edilir. B\u00f6ylece itibar, ak\u0131l ile naklin birlikte i\u015fletildi\u011fi bir anlama bi\u00e7imini ifade eder. Kur\u2019an\u2019daki \u201c\u0641\u064e\u0627\u0639\u0652\u062a\u064e\u0628\u0650\u0631\u064f\u0648\u0627 \u064a\u064e\u0627 \u0623\u064f\u0648\u0644\u0650\u064a \u0627\u0644\u0652\u0623\u064e\u0628\u0652\u0635\u064e\u0627\u0631\u0650\u201d hitab\u0131 da bu \u00e7er\u00e7evede anlam kazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015eekil ile ruh aras\u0131ndaki ili\u015fki, din\u00ee h\u00fck\u00fcmlerin bi\u00e7imsel y\u00f6n\u00fc ile ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ahl\u00e2k\u00ee ve manev\u00ee anlam\u0131n birlikte de\u011ferlendirilmesini gerektirir. \u015eekil, ruhun kab\u0131d\u0131r; ancak ruhu d\u0131\u015flayan bir \u015fekilcilik, din\u00ee hayat\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyebilir. Burada ruhun \u00f6nemini vurgulamak, \u015fekli ortadan kald\u0131rmak anlam\u0131na gelmez. Esas olan, \u015fekil ile ruh aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc korumakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z\u00e2hir ile b\u00e2t\u0131n aras\u0131ndaki ili\u015fkinin do\u011fru kurulmas\u0131, us\u00fbl\u00fcn temel i\u015flevlerinden biridir. Bu iki alan\u0131n birbirinden kopar\u0131lmas\u0131, z\u00e2hir\u00eelik ve b\u00e2t\u0131n\u00eelik \u015feklinde tek tarafl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7abilir. Us\u00fbl, z\u00e2hir ile b\u00e2t\u0131n\u0131 birbirinin alternatifi h\u00e2line getirmeden aralar\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurmay\u0131 ama\u00e7lar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ma\u2018rifet ile hakikat, kat\u2018\u00ee ile zann\u00ee, maksat ile vesile, sabiteler ile de\u011fi\u015fkenler ve te\u2019vil ile tenz\u00eel aras\u0131ndaki ili\u015fkiler de us\u00fbl\u00fcn kavramsal \u00e7er\u00e7evesini tamamlar. Kat\u2018\u00ee olan\u0131n zann\u00ee olana tabi k\u0131l\u0131nmamas\u0131, din\u00ee esaslar\u0131n zann\u00ee bilgiler \u00fczerine bina edilmemesi ve vesilelerin maksatlar\u0131n yerine ge\u00e7irilmemesi gerekir. \u015e\u00e2t\u0131b\u00ee\u2019nin de vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, us\u00fbl\u00fcn kat\u2018\u00ee esaslar \u00fczerine kurulmas\u0131 \u00f6nemlidir. Sabiteler ile de\u011fi\u015fkenlerin ve te\u2019vil ile tenz\u00eelin birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da din\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncede \u00f6nemli sorunlara yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin be\u015f risalesi, us\u00fbl ve metodoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temel kaynaklar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r. \u201cMi\u2018y\u00e2r\u00fc\u2019l-ilm\u201d, do\u011fru bilginin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ortaya koyarak kavram, tan\u0131m, mefhum, \u00f6nerme ve k\u0131yas meselelerini ele al\u0131r. \u201cM\u00eez\u00e2n\u00fc\u2019l-amel\u201d, insan\u0131n gayesini, do\u011fru ya\u015fama yollar\u0131n\u0131 ve saadete ula\u015fman\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131 inceler; ger\u00e7ek saadetin m\u00e2rifetullah ile ili\u015fkisini ortaya koyar. \u201cel-K\u0131st\u00e2s\u00fc\u2019l-m\u00fcstak\u00eem\u201d, do\u011fru ile yanl\u0131\u015f\u0131n birbirinden nas\u0131l ayr\u0131laca\u011f\u0131n\u0131, Kur\u2019an\u2019\u0131n delillendirme ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini ve ak\u0131l ile vahiy aras\u0131ndaki uyumu ele al\u0131r. \u201cMihakk\u00fc\u2019n-nazar\u201d, nazar ve ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmenin \u00f6l\u00e7\u00fclerini, \u00f6zellikle tan\u0131m ve d\u00fc\u015f\u00fcnmenin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceler. \u201cK\u00e2n\u00fbn\u00fc\u2019t-te\u2019v\u00eel\u201d ise ak\u0131l ile nakil aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve naslar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131nda izlenmesi gereken y\u00f6ntemi konu edinir.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin bu eserleri, yaln\u0131zca bilgi edinmeye y\u00f6nelik kitaplar olarak de\u011fil, bilginin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc, amelin y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve d\u00fc\u015f\u00fcnmenin y\u00f6ntemini belirleyen us\u00fbl metinleri olarak de\u011ferlendirilmelidir. Bu eserler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla do\u011fru bilginin nas\u0131l elde edilece\u011fi, bilginin amele nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi ve din\u00ee metinlerin hangi ilkeler do\u011frultusunda anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi sorular\u0131na cevap aran\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, bug\u00fcnk\u00fc dersinde \u201cUs\u00fbl\u00fcn \u0130li\u015fkiler A\u011f\u0131 ve Kavramsal \u00c7er\u00e7evesi\u201d konusunu ele alarak \u0130mam Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin us\u00fbl\u00fcn kurucu metinleri olarak de\u011ferlendirdi\u011fi be\u015f temel eser \u00fczerinde durdu. Us\u00fbl\u00fcn yaln\u0131zca bir bilgi edinme y\u00f6ntemi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan, k\u00e2inat ve vahiy aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc kuran bir d\u00fc\u015f\u00fcnme ve anlama \u00e7er\u00e7evesi oldu\u011funu vurgulayan hocam\u0131z, \u015fu hususlara de\u011findi. Laf\u0131z ile &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/2026\/10\/26\/ide-akademi-islam-dusuncesinde-usul-ve-metodoloji-2\/\" class=\"more-link\"><span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;\u0130DE Akademi | \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Us\u00fbl ve Metodoloji&#8221;<\/span>devam\u0131n\u0131 oku<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7849,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[9,102],"tags":[],"class_list":["post-7848","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ders-ozetleri","category-islam-dusuncesinde-usul-ve-metodoloji-2026-2027"],"gutslider_comments":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7848","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7848"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7848\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7850,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7848\/revisions\/7850"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7849"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}