{"id":7757,"date":"2026-10-19T15:02:15","date_gmt":"2026-10-19T12:02:15","guid":{"rendered":"https:\/\/ide.org.tr\/?p=7757"},"modified":"2026-10-21T15:03:35","modified_gmt":"2026-10-21T12:03:35","slug":"ide-akademi-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/2026\/10\/19\/ide-akademi-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru\/","title":{"rendered":"\u0130DE Akademi | \u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez<\/strong> hocam\u0131z, \u201c\u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru\u201d dersinde rahm\u00e2niyet kavram\u0131n\u0131 ve bu kavram \u00fczerine in\u015fa edilecek ahl\u00e2k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin esaslar\u0131n\u0131 ele ald\u0131. Rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k\u0131n bireysel davran\u0131\u015flarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p insan\u0131n varl\u0131kla, kendisiyle ve toplumla kurdu\u011fu b\u00fct\u00fcn ili\u015fkileri ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan hocam\u0131z, \u015fu hususlara de\u011findi:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k, me\u015fruiyetini Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019dan alan, merhamet de\u011ferlerine dayanan bir ahl\u00e2k tasavvurudur. Bu tasavvurun temelindeki rahm\u00e2niyet, Allah\u2019\u0131n er-Rahm\u00e2n isminin ifade etti\u011fi ku\u015fat\u0131c\u0131 rahmetin be\u015f boyutunu ihtiva eder: varl\u0131\u011f\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 ve ya\u015fat\u0131lmas\u0131, insana de\u011fer ve istikamet verilmesi, vahyin ve peygamberlerin g\u00f6nderilmesi, adalet ve iyili\u011fin emredilmesi, t\u00f6vbe ve ba\u011f\u0131\u015flanma imk\u00e2n\u0131n\u0131n sunulmas\u0131. Bu be\u015f boyut \u00fczerine in\u015fa edilen rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k; rahm\u00e2n\u00ee estetik, rahm\u00e2n\u00ee siyaset, rahm\u00e2n\u00ee hukuk, rahm\u00e2n\u00ee iktisat ve rahm\u00e2n\u00ee e\u011fitimle birlikte hayat\u0131n b\u00fct\u00fcn alanlar\u0131na istikamet veren bir de\u011ferler b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc olu\u015fturur.<\/li>\n\n\n\n<li>Allah\u2019\u0131n kendi \u00fczerine rahmeti yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmesi, rahmetin b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 ku\u015fatan ilah\u00ee bir kanun oldu\u011funu g\u00f6sterir. Ya\u011fmurun ya\u011fmas\u0131nda, topra\u011f\u0131n tohumu ye\u015fertmesinde, gece ile g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn birbirini takip etmesinde ve ku\u015flar\u0131n u\u00e7u\u015funda bu rahmetin izleri vard\u0131r. \u0130nsan\u0131n f\u0131trat\u0131nda, hayvanlar\u0131n tabiat\u0131nda ve bitkilerin hayat\u0131nda tecelli eden rahmet, yaln\u0131zca insan ili\u015fkilerini d\u00fczenleyen bir de\u011fer de\u011fil, b\u00fct\u00fcn varolu\u015fu ku\u015fatan bir ilkedir.<\/li>\n\n\n\n<li>Rahm\u00e2niyetin biri Allah\u2019a, di\u011feri insana bakan iki y\u00f6n\u00fc vard\u0131r. Allah\u2019a bakan y\u00f6n\u00fc, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 ku\u015fatan ilah\u00ee rahmeti; insana bakan y\u00f6n\u00fc ise bu rahmetin insan\u0131n ahl\u00e2k\u0131nda ve b\u00fct\u00fcn varl\u0131kla kurdu\u011fu ili\u015fkide kar\u015f\u0131l\u0131k bulmas\u0131n\u0131 ifade eder. \u0130hsan, \u015fefkat ve merhamet, bu ili\u015fkinin hayata yans\u0131yan ahl\u00e2k\u00ee tezah\u00fcrleridir.<\/li>\n\n\n\n<li>Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019n\u0131n tecellileri yaln\u0131zca kavl\u00ee \u00e2yetlerde de\u011fil, kevn\u00ee \u00e2yetlerde de g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Esm\u00e2\u00ee bak\u0131\u015f, k\u00e2inat\u0131 Allah\u2019\u0131n \u00e2yetleri olarak okumay\u0131, insan\u0131 da ilah\u00ee isimlerin tecellilerini ta\u015f\u0131yan bir varl\u0131k olarak anlamay\u0131 gerektirir. Bu bak\u0131\u015fta er-Rahm\u00e2n isminin hususi bir yeri vard\u0131r. Zira rahm\u00e2niyet, di\u011fer ilah\u00ee isimlerin anlamlar\u0131n\u0131 da ku\u015fatan bir rahmet ufku a\u00e7ar.<\/li>\n\n\n\n<li>Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2 konusunda iki yanl\u0131\u015f anlay\u0131\u015f \u00fczerinde durulmal\u0131d\u0131r. Birincisi, ilah\u00ee isimleri yaln\u0131zca cemal ve cel\u00e2l tasnifi i\u00e7inde ele alarak onlar\u0131n ahl\u00e2k\u00ee de\u011ferlere kaynakl\u0131k eden anlamlar\u0131n\u0131 ihmal etmektir. \u0130kincisi ise ilah\u00ee isimleri doksan dokuzla s\u0131n\u0131rl\u0131 kabul etmektir. Zira Cenab-\u0131 hakk\u0131n Esma ve s\u0131fatlar\u0131 sonsuzdur.<\/li>\n\n\n\n<li>Bu ahl\u00e2k tasavvurunun ilk sistematik \u00f6rneklerinden biri, Gazz\u00e2l\u00ee\u2019nin el-Maksad\u00fc\u2019l-Esn\u00e2 adl\u0131 eseridir. Gazz\u00e2l\u00ee, ilah\u00ee isimleri ahl\u00e2k\u0131n kayna\u011f\u0131 olarak ele alm\u0131\u015f; her bir ismin anlam\u0131 \u00fczerinde durarak insan\u0131n bu isimlerden alaca\u011f\u0131 ahl\u00e2k\u00ee pay\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte bu yakla\u015f\u0131m, sonraki nesiller taraf\u0131ndan yeterince geli\u015ftirilerek sistematik bir ahl\u00e2k kuram\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclememi\u015ftir.<\/li>\n\n\n\n<li>Rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k ifadesini kullanan isimlerden biri de \u0130zzeddin \u0130bn Abd\u00fcssel\u00e2m\u2019d\u0131r. \u015eeceret\u00fc\u2019l-Ma\u00e2rif adl\u0131 eserinde insan\u0131n fiillerini ve h\u00e2llerini m\u00e2rifetullah temelinde bir a\u011fa\u00e7 metaforuyla ele alan \u0130bn Abd\u00fcssel\u00e2m\u2019\u0131n \u201cTahallak\u00fb bi-ahl\u00e2ki\u2019r-Rahm\u00e2n\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu tasavvur a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. \u0130bn Arab\u00ee\u2019nin Muh\u00e2dar\u00e2t\u00fc\u2019l-Ebr\u00e2r ve M\u00fcs\u00e2mer\u00e2t\u00fc\u2019l-Ahy\u00e2r adl\u0131 eseri de bu \u00e7er\u00e7evede ba\u015fvurulabilecek kaynaklar aras\u0131ndad\u0131r. Ancak \u201cTahallak\u00fb bi-ahl\u00e2kill\u00e2h\u201d ifadesi, sahih bir hadis olarak de\u011ferlendirilmemelidir.<\/li>\n\n\n\n<li>Rahm\u00e2n s\u00fbresi, rahm\u00e2niyet tasavvurunu anlaman\u0131n temel kaynaklar\u0131ndan biridir. Kur\u2019an\u2019\u0131n \u00f6\u011fretilmesi, insan\u0131n yarat\u0131lmas\u0131, ona beyan\u0131n \u00f6\u011fretilmesi, g\u00fcne\u015f ve ay\u0131n bir hesaba g\u00f6re hareket etmesi ve mizan\u0131n konulmas\u0131, ilah\u00ee rahmetin tezah\u00fcrleridir. S\u00fbreyi bu nazarla okumak, insan\u0131n ahl\u00e2k\u00ee hayat\u0131 ile k\u00e2inattaki \u00f6l\u00e7\u00fc ve d\u00fczen aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 kavramaya imk\u00e2n verir.<\/li>\n\n\n\n<li>Furk\u00e2n s\u00fbresinde anlat\u0131lan \u0130b\u00e2d\u00fc\u2019r-Rahm\u00e2n, rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k\u0131n insan \u015fahsiyetinde nas\u0131l kar\u015f\u0131l\u0131k buldu\u011funu g\u00f6sterir. Yery\u00fcz\u00fcnde tevazu ile y\u00fcr\u00fcmek, cahillerin hitab\u0131na sel\u00e2mla kar\u015f\u0131l\u0131k vermek, bo\u015f s\u00f6z ve davran\u0131\u015flardan vakarla uzak durmak, gece ibadetine devam etmek ve harcamalarda \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc korumak, bu \u015fahsiyetin ba\u015fl\u0131ca vas\u0131flar\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n<li>\u00c7ocuklara merhamet etmek, mahrumlar\u0131 g\u00f6zetmek, insanlara ve hayvanlara \u015fefkatle yakla\u015fmak, rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k\u0131n gere\u011fidir. Aile hayat\u0131nda meveddet ve rahmetin h\u00e2kim olmas\u0131, g\u00fc\u00e7 ve iktidar sahiplerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bilmesi de ayn\u0131 ahl\u00e2k\u00ee sorumlulu\u011fun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece ilah\u00ee rahmet, insan\u0131n s\u00f6z\u00fcyle, davran\u0131\u015f\u0131yla ve kurdu\u011fu ili\u015fkilerle toplumsal hayatta kar\u015f\u0131l\u0131k bulur.<\/li>\n\n\n\n<li>Rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2kta merhamet ve adalet birbirini tamamlar. Allah\u2019\u0131n adaleti ve kudreti, rahmetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Merhameti adaletin kar\u015f\u0131s\u0131na yerle\u015ftirmek, onu acizlik yahut haks\u0131zl\u0131\u011fa g\u00f6z yummak olarak anlamaktan kaynaklan\u0131r. Oysa merhamet, adaletten vazge\u00e7mek de\u011fildir; adalet de merhametten uzakla\u015fmay\u0131 gerektirmez.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, \u201c\u0130sl\u00e2m D\u00fc\u015f\u00fcncesinde Rahm\u00e2n\u00ee Ahl\u00e2k Tasavvuru\u201d dersinde rahm\u00e2niyet kavram\u0131n\u0131 ve bu kavram \u00fczerine in\u015fa edilecek ahl\u00e2k d\u00fc\u015f\u00fcncesinin esaslar\u0131n\u0131 ele ald\u0131. Rahm\u00e2n\u00ee ahl\u00e2k\u0131n bireysel davran\u0131\u015flarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p insan\u0131n varl\u0131kla, kendisiyle ve toplumla kurdu\u011fu b\u00fct\u00fcn ili\u015fkileri ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan hocam\u0131z, \u015fu hususlara de\u011findi:<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7758,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[9,103],"tags":[],"class_list":["post-7757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ders-ozetleri","category-islam-dusuncesinde-rahmani-ahlak-tasavvuru"],"gutslider_comments":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7757"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7759,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7757\/revisions\/7759"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}